Het Feminisme

Wie oude schilderijen bekijkt begrijpt al snel dat vrouwen in het bestuur niet voorkwamen. Vrouwen hadden dan ook niets te vertellen. Dat bleef zo, ook toen het kiesrecht voor mannen werd ingesteld. Na afschaffing van de slavernij in de VS kregen alle burgers stemrecht, maar onder het begrip "burgers" vielen alleen mannen.

Aan het einde van de 19^e eeuw begonnen sommige vrouwen zich tegen deze situatie te verzetten. Als oorzaken kunnen de industrialisatie en de verbeterde communicatiemogelijkheden worden aangevoerd. Vooral jonge onafhankelijke vrouwen begonnen zich af te vragen waarom ze niets te vertellen hadden. Het werd tijd dat de vrouw haar eigen beslissingen ging nemen. De beweging maakte zich ook sterk voor beter onderwijs voor meisjes en een betere wettelijke positie met betrekking tot echtscheiding en bezittingen. Rond 1895 verscheen voor het eerst de term "feministe" in de pers.

Feministische golven

De geschiedenis van het (westers) feminisme wordt ingedeeld in golven. Tijdens de eerste golf (eind 19 eeuw, begin 20ste eeuw) zetten de vrouwen zich vooral in voor de rechten van de vrouw als politiek/publiek individu. Zowel in Amerika als in Europa komen vrouwen op straat met de eis voor stemrecht.

Ook de volgende thema’s worden op de voorgrond geschoven: armoede, politieke opvoeding van vrouwen, gelijke rechten, antifascisme en dergelijke. Geleidelijk aan ontstaan er tegenstellingen. Zo zetten sommige vrouwenorganisaties zich in voor de afschaffing van protectionistische wetten, terwijl anderen juist ijveren voor het invoeren van een huishoudloon. Sommige feministen waren overtuigde pacifisten, terwijl anderen ook geweld durfden inzetten, bijvoorbeeld in de strijd tegen het fascisme.

Tijdens de tweede golf (vanaf jaren ’60) wordt naast strikt juridische en/of politieke rechten, ook veel aandacht besteed aan seksualiteit en mentaliteitswijzigingen. Er ontstaan veel verschillende groepen en groepjes met eigen accenten. De gemeenschappelijke noemer blijft steeds de strijd tegen elke vorm van ongelijkheid. Kenmerkend voor vrouwenbewegingen is dat zij solidair zijn met andere bewegingen: de strijd van etnische minderheden, sociale bewegingen, vredesbeweging, milieubeweging en homobeweging.

Vanaf de jaren negentig van de twintigste eeuw kwamen er stromingen op die zich benoemden tot derde feministische golf. Onder deze en andere noemers presenteerden zich diverse nieuwe en vernieuwende stromingen in het feminisme:

• De strijd voor gelijke beloning voor gelijk werk.
• Powerfeminisme; verzet zich tegen veronderstelde slachtofferhouding van feminisme. Hieronder valt ook Girl Power.
• Feministische bewegingen onder migrantenvrouwen (Dolle Mina) die strijden tegen cultureel en/of religieus gemotiveerde achterstelling van vrouwen afkomstig uit bijvoorbeeld het Caribische gebied, Somalië, Turkije en Marokko. Omgekeerd zijn er in het westen ook stilaan jonge allochtone vrouwen - vooral van islamitische afkomst - die protesteren tegen het heersende idee dat zij binnen de kring van gezin en familie stelselmatig worden tegengewerkt bij het willen uitdrukken van hun eigen identiteit. Vooral over de hoofddoek wordt gediscussieerd. Opmerkelijk is dat hoe heviger deze discussie wordt gevoerd, hoe sterker deze jonge vrouwen zich manifesteren om duidelijk te maken dat zij het zelf zijn die er voor kiezen binnen een bepaalde (islamitische) traditie te blijven.

Mannen en feminisme

Het feminisme heeft ook altijd mannelijke aanhangers gekend. Een belangrijk voorbeeld hiervan is Friedrich Engels. Een deel van de feministische verworvenheid bestond eruit bepaalde speciale voorzieningen voor vrouwen in te richten, waarbij mannen werden uitgesloten. Zo kwamen er aparte vrouwenhuizen, vrouwenwelzijnswerk, en vrouwenhulpverlening zoals de FIOM. Omstreden vrouwenvoorzieningen waren de Blijf van mijn lijf-huizen, waar vrouwen onderdak kregen, eventueel met de gezamenlijke kinderen, als ze bijvoorbeeld door mishandeling door hun echtgenoot in de knel kwamen.

Nog steeds…

In de praktijk bestaan er echter nog steeds achterstanden voor vrouwen, of beperken traditionele opvattingen over de rolverdeling tussen mannen en vrouwen. Voorbeelden zijn:

• traditionele keuze van studie of beroep; Meisjes worden geacht minder goed te zijn in de exacte vakken. Vaak sturen de docenten op Middelbare scholen de keuze voor een vakkenpakket van meisjes.
• traditionele keuze bij de opvoeding van de kinderen; Vaak kiezen echtparen ervoor dat de vrouw na de geboorte van kinderen parttime gaat werken. Soms met als motief dat de vrouw het minste verdient. Hieruit blijkt ook dat bij traditionele echtparen de vrouw minder verdient dan de man.
• traditionele keuzes bij het huishouden; Dit uit zich bijvoorbeeld nog steeds in op vrouwen gerichte reclame van schoonmaakmiddelen en schoonmaakapparatuur.
• eisen die gesteld worden aan het uiterlijk; Van vrouwen wordt eerder verwacht dat zij er perfect uitzien dan van mannen. Reclame voor cosmetica, haarverf, etc. is dan anno 2009 vrijwel alleen gericht op vrouwen.

Feminisme in de islamitische wereld

Ook binnen de islamitische wereld ontstonden in de loop van de twintigste eeuw feministische bewegingen, veelal binnen het kader van de islam. Dit wordt wel het moslimfeminisme genoemd (in tegenstelling tot seculier feminisme). Schrijfsters als de Marokkaanse Fatima Mernissi en de Egyptische arts Nawal el Saadawi verzetten zich in hun werk tegen de onderdrukking en rechtsongelijkheid van de moslimvrouw. Zo is bijvoorbeeld, het getuigenis van een moslimvrouw binnen de islamitische wetgeving slechts de helft waard van die van een man en bij erfenissen heeft zij slechts recht op de helft van waar een man recht op heeft. In sommige moslimlanden worden daarom als concessie enkele oude shariawetten en tradities voorzichtig losgelaten. In Marokko bijvoorbeeld werd eind 2003 een wet aangenomen die vrouwen meer rechten geeft bij echtscheiding en erfeniskwesties.

Rosie the Riveter van J. Howard Miller, die symbool stond voor de 6 miljoen werkende vrouwen in de VS tijdens de Tweede Wereldoorlog, werd later het symbool van het Amerikaanse feminisme (mèt hoofddoek)